Ortak cümle nedir?
Taner TorunTaner Torun'un kavramı
Ortak cümle, Taner Torun'un İlk Uyanış kitabında bir ailenin, bir neslin ya da bir toplumun birlikte taşıdığı ve kimsenin tek başına seçmediği inanç cümlesine verdiği addır. "El âlem ne der?" ya da "Erkek adam ağlamaz" gibi cümleler tek bir kişiden öğrenilmez. Herkesten birden öğrenildikleri için sorgulanmadan nesilden nesile geçerler.
Ve bu cümleler de, tıpkı kişisel cümleler gibi, hiç sorgulanmadan elden ele, nesilden nesile taşınır.İlk Uyanış, Yedinci Uyanış: Ortak Cümle: Bir Toplumun Paylaştığı İnanç
Üç katman
Kitap ortak cümleleri üç katmanda ele alır. Aile cümleleri ("Bizde duygular gösterilmez") çoğu zaman zor bir dönemden geçmiş bir neslin hayatta kalma yoludur. Nesil cümleleri kriz, göç ya da deprem gibi ortak deneyimlerden doğar. En geniş katman kültürün cümleleridir.
Bu cümleler bir dönem işe yaramıştır. Kitabın sözüyle: o dönem geçti, cümleler kaldı. Dokuzuncu Uyanış: Ekranın Sana Söylediği Cümle bölümü, ekranların milyonlarca insana aynı anda fısıldadığı "Yeterli değilsin" cümlesini de yeni bir ortak cümle olarak anlatır.
Kendi cümlelerinde
Kitap ortak bir cümleyi fark etmek için tek bir soru önerir: "Bu cümle benim deneyimime mi ait, yoksa bana miras mı kaldı?" Bir toplumsal cümleyi reddetmek bile ona cevap vermektir; el âleme aldırmadığını söyleyen de el âlemi hesaba katar.
Kitaba göre bir aile cümlesini bırakmak sadakatsizlik sayılmaz. Babaanneden kalan bakır cezve rafta saygıyla durur; kahve başka bir şeyle de yapılabilir.
Bilim ne diyor?
Kavram, sosyal normlar ve toplumsal kimlik araştırmalarına dayanır. İnsanlar ne yapacaklarına karar verirken çevrelerinin ne düşündüğüne dair algılarına bakar ve bu algı çoğu zaman yanılır: Prentice ve Miller (1993), üniversite öğrencilerinin kampüsteki yoğun alkol tüketimini diğerlerinin kendilerinden daha rahat karşıladığını sandığını gösterdi. Bu "çoğulcu bilgisizlik", "el âlem"in sesinin neden gerçekte olduğundan yüksek duyulduğunu anlamaya yardım eder. Toplumsal kimlik kuramı ise grup inançlarının aidiyetle neden iç içe geçtiğini açıklar (Tajfel ve Turner, 1979).
Sık sorulanlar
Ortak bir cümleyi bırakmak ailemi reddetmek mi demek?
Kitaba göre öyle sayılmaz. Bir cümlenin işlevini yitirdiğini görüp onu sonraki nesle taşımamak, büyüklere duyulan saygıyla bir arada durabilir.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: Yedinci Uyanış: Ortak Cümle: Bir Toplumun Paylaştığı İnanç · Dokuzuncu Uyanış: Ekranın Sana Söylediği Cümle. Kitabı aç
Kaynaklar
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com
- Prentice, D. A. ve Miller, D. T. (1993). Pluralistic ignorance and alcohol use on campus: Some consequences of misperceiving the social norm. Journal of Personality and Social Psychology, 64.
- Tajfel, H. ve Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. W. G. Austin ve S. Worchel (Ed.), The Social Psychology of Intergroup Relations. Brooks/Cole.