Doğrulama yanlılığı nedir?
confirmation bias
Doğrulama yanlılığı, zihnin zaten inandığı şeyi destekleyen bilgiyi fark edip aksi yöndeki bilgiyi gözden kaçırma, küçümseme ya da unutma eğilimidir. Deneysel kökleri Peter Wason'ın 1960'taki çalışmasına dayanır ve aynı eğilim kişinin kendisi hakkındaki inançlarında da çalışır. Raymond Nickerson (1998), bu eğilimin gündelik düşünceden bilimsel muhakemeye kadar pek çok alanda görüldüğünü özetler.
Zihin bir cümleye inandığında onu doğrulayan her şeyi görür, çürüten her şeyi kaçırır.İlk Uyanış, İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi
Nasıl çalışır?
Yanlılık üç yerde çalışır: hangi bilgiyi aradığında, aynı bilgiyi nasıl yorumladığında ve neyi hatırladığında. Wason'ın deneyinde katılımcılar bir sayı kuralını bulmaya çalışırken tahminlerini çürütecek örnekler yerine onaylayacak örnekleri denedi.
Lord, Ross ve Lepper (1979), idam cezası konusunda karşıt görüşteki insanlara aynı karışık kanıtları okuttu. Her grup aynı kanıtları kendi görüşünü destekleyecek biçimde yorumladı.
Kendi cümlelerinde
İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi bölümü bu eğilimi kişinin kendi hakkındaki cümlelerine uygular: "İnsanlara güvenilmez" diyen biri tek bir ihaneti hemen fark eder, yüz sadakat arka planda kaybolur. On Birinci Uyanış: Kelimelerin Kurduğu Gerçeklik bölümüne göre "hep" yerine "bazen" demek, iki türden kanıtı birlikte görme ihtimalini artırır.
"Hep geç kalıyorum" demeden önce, bu ay zamanında vardığın günleri de saymayı dene.
Bilim ne diyor?
Doğrulama yanlılığı psikolojinin en tutarlı biçimde gözlenen eğilimlerinden biridir (Wason, 1960; Lord, Ross ve Lepper, 1979; Nickerson, 1998). Eğilimin gücü konuya, kişinin o konuya ne kadar bağlı olduğuna ve bağlama göre değişir. Yanlılığı bilmek tek başına korumaz; aksi kanıtı bilinçli olarak aramak gibi alışkanlıklar etkisini azaltabilir.
Sık sorulanlar
Doğrulama yanlılığından tamamen kurtulmak mümkün mü?
Tamamen mümkün görünmez; herkes bu eğilimi taşır. "Beni ne yanıltabilir?" diye sormak ve aksi kanıtı bilerek aramak etkisini küçültür.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi · On Birinci Uyanış: Kelimelerin Kurduğu Gerçeklik. Kitabı aç
Kaynaklar
- Wason, P. C. (1960). On the failure to eliminate hypotheses in a conceptual task. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 12.
- Lord, C. G., Ross, L. ve Lepper, M. R. (1979). Biased assimilation and attitude polarization: The effects of prior theories on subsequently considered evidence. Journal of Personality and Social Psychology, 37.
- Nickerson, R. S. (1998). Confirmation bias: A ubiquitous phenomenon in many guises. Review of General Psychology, 2.
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com