Karışıklık tekniği nedir?
confusion technique · EricksonEfsane ve gerçek
Karışıklık tekniği, mantığı kısa süre karmaşık, belirsiz ya da beklenmedik ifadelerle meşgul edip ardından net ve basit bir öneri sunmaktır. Milton H. Erickson tekniği 1964'te "The Confusion Technique in Hypnosis" adlı makalesinde anlattı. Popüler anlatılarda insanların iradesini devre dışı bırakan bir araç gibi sunulur; araştırmalar bu iddiayı desteklemez ve teknik etik açıdan özenli kullanım ister.
Nasıl çalışır?
Karışıklık anında zihin bir tutunma noktası arar. Ardından gelen açık bir cümle ("Ve şimdi sadece nefesine dön") bu arayışa bir cevap gibi gelir. Erickson'un anlatımlarında karışıklık, zaman ifadelerini birbirine karıştıran cümlelerle ya da beklenmedik hareketlerle kurulur.
Efsane ve gerçek
Efsane: Karışıklık tekniği insanları iradeleri dışında bir şey yapmaya zorlar. Gerçek: Karışıklığın insanın istemediği bir öneriyi reddetme kapasitesini ortadan kaldırdığına dair kanıt yoktur; sosyal-bilişsel yaklaşıma göre hipnoz sırasındaki davranış da kişinin beklentisi ve katılımıyla şekillenir (Lynn, Rhue ve Weekes, 1990).
Efsane: Sokakta ya da satışta birini "karıştırıp" anında yönlendirmek mümkündür. Gerçek: Bu iddialar çoğunlukla gösteri ve pazarlama anlatılarına dayanır; kontrollü kanıtları yoktur.
Kendi cümlelerinde
"Aklım allak bullak, ne yapacağımı bilmiyorum." Kendinle konuşurken karışıklık anı, eline geçen ilk net cümleye sarılmaya en yatkın olduğun andır. Zihnin bulanıkken önemli bir karar vermemek ve o an gelen "tek çıkış bu" cümlesini bir süre bekletmek koruyucu bir alışkanlıktır.
Bilim ne diyor?
Teknik büyük ölçüde Erickson'un kendi anlatımlarına ve vaka örneklerine dayanır (Erickson, 1964); kontrollü deneysel araştırmalar sınırlıdır. Sosyal psikolojide yakın bir bulgu "boz ve yeniden çerçevele" tekniğidir: Davis ve Knowles (1999), kapı kapı satışta fiyatın beklenmedik bir birimle söylenip ardından "Bu bir fırsat" denmesinin satışları artırdığını bildirdi. Bu bulgu küçük ve düşük riskli kararlarla sınırlıdır; kişinin iradesini aşan bir etki göstermez.
Etik sınır
Karışıklık tekniği, karşındakinin eleştirel değerlendirmesini kısa süre zayıflatmayı amaçladığı için çok özen isteyen kalıplardandır. Satış, pazarlık, ilişki ve para kararlarında kullanılmaz. Rehberli bir rahatlama çalışmasında bile önceden haber verilir, kişi istediği an durabilir ve verilen öneri onun açıkça istediği hedefle (örneğin dinlenmek) sınırlı kalır. Karşındakine anlattığında işe yaramayacak bir uygulama, yapılmaması gereken bir uygulamadır.
Sık sorulanlar
Karışıklık tekniğiyle birine istemediği bir şey yaptırılabilir mi?
Buna dair kanıt yoktur. Araştırmalar, insanların telkine yanıt verirken de istemedikleri önerileri reddedebildiğini gösterir.
Nerede geçiyor?
Zihne Fısıldama Sanatı™: Telkin Dili › Sohbetin İçindeki Hipnoz · Gücün Sorumluluğu › Güç ve Sorumluluk. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Erickson, M. H. (1964). The confusion technique in hypnosis. American Journal of Clinical Hypnosis, 6(3), 183-207.
- Davis, B. P. ve Knowles, E. S. (1999). A disrupt-then-reframe technique of social influence. Journal of Personality and Social Psychology, 76(2), 192-199.
- Lynn, S. J., Rhue, J. W. ve Weekes, J. R. (1990). Hypnotic involuntariness: A social cognitive analysis. Psychological Review, 97(2), 169-184.