Plasebo ve nosebo nedir?
placebo · nocebo
Plasebo ve nosebo, beklentinin bedende gerçek etkiler üretmesidir. Plasebo etkisinde etkin madde içermeyen bir uygulama, olumlu beklenti sayesinde örneğin ağrı algısını azaltabilir. Nosebo etkisinde ise olumsuz beklenti, yan etki ya da rahatsızlık hissi yaratabilir. Her iki etki de en çok ağrı ve bulantı gibi öznel ölçümlerde görülür.
Nasıl çalışır?
Beyin bedenden gelen sinyalleri yalnızca kaydetmez, onları beklentiye göre yorumlar. Levine, Gordon ve Fields (1978) opioid etkisini engelleyen naloksonun plasebo kaynaklı ağrı azalmasını da engellediğini gösterdi. Bu bulgu, etkinin bir kısmının beynin kendi ağrı kontrol sistemiyle bağlantılı olduğuna işaret eder.
Nosebo bunun ters yüzüdür. İlaç denemelerinde etkisiz hap alan katılımcıların bir kısmı, kendilerine anlatılan yan etkileri bildirir. Beklenti iyi hissi üretebildiği gibi kötü hissi de üretebilir.
Günlük hayatta
Sözcükler de bu etkiyi taşır. "Bu biraz acıtacak" denildiğinde acı daha güçlü hissedilebilir. Bir gevşeme çalışmasından önce "rahatlayabilirsin" demek ile "bakalım yapabilecek misin" demek farklı deneyimler doğurabilir.
Plasebo etkisini bir sağlık yöntemi gibi kullanmak doğru olmaz. Sağlık sorunun varsa hekimine danış.
Bilim ne diyor?
Beecher (1955) plasebonun gücüne dikkat çeken ilk etkili makalelerden birini yazdı; verdiği oranlar sonradan abartılı bulundu. Hróbjartsson ve Gøtzsche (2001) geniş bir analizde plasebonun nesnel ölçümlerde belirgin bir etkisini bulmadı, ağrı gibi öznel sonuçlarda küçük bir etki gördü. Levine, Gordon ve Fields (1978) plasebo ağrı azalmasında opioid sisteminin rolünü gösterdi. Nosebo etkisi ilaç denemelerinin plasebo gruplarında düzenli olarak bildirilir. Etki gerçektir, ama sınırlıdır ve her alana genellenemez.
Etik sınır
Beklenti dilini kullanan biri, sözlerinin bedende iz bırakabileceğini bilmelidir. Bir uygulamanın sağlık sorununu çözeceğini ima etmek plasebo etkisini istismar etmek olur ve gerçek bir sağlık desteğinin gecikmesine yol açabilir. Olumlu ve gerçekçi bir beklenti kurmak meşrudur; sağlık vaadi vermek meşru sayılmaz.
Sık sorulanlar
Plasebo olduğunu bilerek de etki olur mu?
Bazı çalışmalarda, kişiye plasebo verildiği açıkça söylendiğinde de öznel şikâyetlerde azalma bildirildi (Kaptchuk ve ark., 2010). Bu alan yenidir ve kanıtlar sınırlıdır.
Nerede geçiyor?
Zihne Fısıldama Sanatı™: Hipnozun Gerçek Yüzü › Kolun Neden Ağırlaştı? · Gücün Sorumluluğu › Söylememen Gereken Sözler. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Beecher, H. K. (1955). The powerful placebo. Journal of the American Medical Association.
- Levine, J. D., Gordon, N. C. ve Fields, H. L. (1978). The mechanism of placebo analgesia. The Lancet.
- Hróbjartsson, A. ve Gøtzsche, P. C. (2001). Is the placebo powerless? New England Journal of Medicine.
- Kaptchuk, T. J. ve ark. (2010). Placebos without deception: A randomized controlled trial in irritable bowel syndrome. PLoS ONE.