Beklenti etkisi nedir?
expectancy effect
Beklenti etkisi, ne olacağına dair inancın, olanı algılama, yorumlama ve yaşama biçimimizi değiştirmesidir. Beklenti farkında olmadan hem algıyı hem davranışı etkiler; bir öğretmenin öğrencisinden beklentisi ya da bir içeceğin fiyatı deneyimi farklı kılabilir. Robert Rosenthal 1960'larda deneyi yapanın beklentisinin sonuçları etkileyebildiğini göstererek alanın öncülerinden oldu.
Beklenti geleceği değil, bugünkü cümleni ölçer.İlk Uyanış, On İkinci Uyanış: Geleceğe Yazdığın Cümle
Nasıl çalışır?
Zihin gelen bilgiyi önceden kurulmuş beklentiyle karşılaştırır. Belirsiz bir deneyim, beklentiye uyan yönde yorumlanır. Pahalı olduğu söylenen bir şarap daha lezzetli bulunabilir, zor olduğu söylenen bir sınav daha zor hissedilebilir.
Beklenti davranışı da değiştirir. Bir öğretmen bir öğrenciden başarı beklediğinde ona daha çok söz hakkı verir, daha sıcak davranır. Öğrenci de buna tepki verir ve beklenti kısmen kendini doğrular.
Kendi cümlelerinde
Geleceğe dair "Nasıl olsa kötü gidecek" cümlesi bir beklentidir. Davranışı geri çeker ve kendi kanıtını üretmeye başlar. "Bu sefer farklı olabilir" cümlesi ise bir sonuç vaat etmez, yalnızca bir ihtimal bırakır. İlk Uyanış'ın On İkinci Uyanış: Geleceğe Yazdığın Cümle bölümü bu farkı anlatır.
Bilim ne diyor?
Rosenthal ve Fode (1963) aynı tür farelerle çalışan öğrencilerden, farelerinin "zeki" olduğuna inananların daha iyi sonuçlar kaydettiğini buldu. Rosenthal ve Jacobson (1968) öğretmen beklentisinin öğrenci gelişimine yansıyabildiğini bildirdi; etkinin büyüklüğü sonradan tartışıldı. Jussim ve Harber (2005) geniş bir derlemede öğretmen beklentisi etkilerinin gerçek ama genellikle küçük olduğunu gösterdi. Plassmann ve ark. (2008) aynı şarabın daha pahalı denildiğinde daha keyifli bulunduğunu ve beynin ödülle ilişkili bir bölgesinde daha fazla etkinlik görüldüğünü buldu.
Etik sınır
Beklenti kurmak her iletişimin parçasıdır. Dürüst olan, gerçekçi bir beklenti vermektir. Bir eğitimin ya da uygulamanın sonucunu abartmak hayal kırıklığına ve karşındakinin kendini suçlamasına yol açabilir.
Sık sorulanlar
Beklenti etkisi ile Pygmalion etkisi aynı şey mi?
Pygmalion etkisi beklenti etkisinin bir türüdür: başkasının bizden beklentisinin performansımıza yansımasıdır. Beklenti etkisi daha geniştir ve kendi beklentimizin algımızı değiştirmesini de kapsar.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: On İkinci Uyanış: Geleceğe Yazdığın Cümle. Kitabı aç
Zihne Fısıldama Sanatı™: Rehberlik Sanatı › Başlamadan Önceki Konuşma. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Rosenthal, R. ve Fode, K. L. (1963). The effect of experimenter bias on the performance of the albino rat. Behavioral Science.
- Rosenthal, R. ve Jacobson, L. (1968). Pygmalion in the Classroom. Holt, Rinehart and Winston.
- Jussim, L. ve Harber, K. D. (2005). Teacher expectations and self-fulfilling prophecies. Personality and Social Psychology Review.
- Plassmann, H., O'Doherty, J., Shiv, B. ve Rangel, A. (2008). Marketing actions can modulate neural representations of experienced pleasantness. Proceedings of the National Academy of Sciences.
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com