Seçimsel kısıtlama ihlali nedir?
selectional restriction violation · Milton modeli
Seçimsel kısıtlama ihlali, bir kelimeyi anlamca uymadığı bir özneyle ya da nesneyle kullanmaktır; örneğin cansız bir şeye duygu ya da niyet yüklemek: "Sandalye bile rahatlamanı bekliyor." Terim, Noam Chomsky'nin 1965 tarihli dilbilim çalışmasından gelir. Richard Bandler ve John Grinder 1975'te bunu Milton Erickson'un dil kalıpları arasında tanımladı: cümle tuhaf geldiği için dinleyen anlamı kendisi kurar.
O cümleyi aramana gerek yok. O seni bulacak.İlk Uyanış, Yazar Notu
Nasıl çalışır?
Her fiil belirli türden özneler bekler: "beklemek" canlı bir özne ister. Sandalye bekleyemeyeceği için cümle düz anlamıyla işlemez; dinleyen başka bir anlam arar ve çoğu zaman mesajı kendine alır. Edebiyattaki kişileştirme bu yapının yakın akrabasıdır.
Kitabın Yazar Notu bu kalıbın sade bir örneğini içerir: bir cümlenin bir gün okuru kendiliğinden bulacağı söylenir. Onuncu Uyanış: Bedenin Hatırladığı Cümle bölümündeki içe dönüş sayfasında okur, bedenindeki gergin bölgeye içinden "Hangi cümleyi taşıyorsun?" diye sorar.
Kendi cümlelerinde
"Bu ev beni boğuyor." Kendinle konuşurken kalıp bir duyguyu bir nesneye yükler. Bu bazen hissi anlatmanın en doğru yoludur, bazen de duygunun sahibini görünmez yapar. "Bu evdeyken daralıyorum" demek duyguyu yeniden sana ait kılar.
Duvardaki saat bile biraz daha yavaş akmaya karar vermiş gibi.
Bilim ne diyor?
Seçimsel kısıtlamalar dilbilimde iyi tanımlanmış bir kavramdır (Chomsky, 1965) ve metafor araştırmalarının da konusudur. Beyin elektriği çalışmaları, anlamca uymayan bir kelimenin N400 adı verilen bir tepkiyi artırdığını gösterdi (Kutas ve Hillyard, 1980); zihin bu uyumsuzluğu gerçekten ve hızla fark eder. Bu fark edişin bir telkini daha etkili kıldığı iddiası ise sınanmamış bir uygulamacı yorumudur.
Etik sınır
Bu kalıp oyun havasındadır ve hayal gücüne açıktır, ama korkutucu içerikle birleştiğinde dikkat ister: "Karanlık seni izliyor" gibi bir cümle, özellikle çocuklarla konuşurken, rahatlatmak yerine korku kurar. Ölçü: nesneye yüklediğin niyet karşındakine iyi geliyor mu ve cümlenin bir hayal oyunu olduğunu açıkça söyleyebilir misin?
Sık sorulanlar
Bu kalıp neden "ihlal" olarak adlandırılır?
Dilbilimde her kelimenin hangi tür kelimelerle birlikte kullanılabileceğine dair kurallar vardır. Cansız bir özneye canlı bir fiil vermek bu kuralı bilerek çiğner; ad buradan gelir.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: Yazar Notu · Beşinci Uyanış: Bir Cümlenin Senden Çaldığı Kişi · Onuncu Uyanış: Bedenin Hatırladığı Cümle. Kitabı aç
Zihne Fısıldama Sanatı™: Telkin Dili › Sohbetin İçindeki Hipnoz. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Chomsky, N. (1965). Aspects of the Theory of Syntax. MIT Press.
- Kutas, M. ve Hillyard, S. A. (1980). Reading senseless sentences: Brain potentials reflect semantic incongruity. Science, 207(4427), 203-205.
- Bandler, R. ve Grinder, J. (1975). Patterns of the Hypnotic Techniques of Milton H. Erickson, M.D. Volume I. Meta Publications.